Sorumluluğun dayanağı: işleten, sürücü ve sigortacı
Karayolları Trafik Kanunu, motorlu aracın işletilmesinden doğan zararda araç işletenini kusur aranmaksızın sorumlu tutar (KTK m.85). İşleten kural olarak ruhsatta adı yazan kişidir; kiralık araçlarda bu sıfat kiralama şirketinde kalabilir. İşleten, zararın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur; zarar görenin kusuru ise tazminattan indirim sebebidir (KTK m.86).
Aracı kullanan sürücü, işletenden farklı bir kişiyse kusurlu davranışı nedeniyle haksız fiil hükümlerine göre sorumludur (TBK m.49). İşletenin bu sorumluluğunu karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası, yani trafik sigortası yaptırılması kanuni bir yükümlülüktür (KTK m.91). Kanunda düzenlenmeyen konularda Türk Borçlar Kanununun haksız fiil hükümleri uygulanır (KTK m.90).
Araçtaki zarar: onarım, değer kaybı ve kullanım kaybı
Araçta doğan maddi zarar birkaç ayrı kalemden oluşur ve her kalemin karşılanacağı kaynak aynı değildir. Onarım bedeli ile aracın piyasa değerindeki düşüş olan değer kaybı, karşı tarafın trafik sigortasından teminat sınırı içinde istenebilir. Buna karşılık onarım süresince araç kiralama gideri, ticari aracın çalışamadığı günlere ait kazanç kaybı gibi dolaylı zararlar trafik sigortasının kapsamı dışındadır (KTK m.92); bu kalemler işleten ve sürücüden talep edilir.
Hasar sebebiyle trafikten çekilen veya hurdaya ayrılan araçlar için değer kaybı trafik sigortasından istenemez. Zorunlu trafik sigortası genel şartları 2026 yılında güncellenmiştir; bu nedenle eksper raporu ve sigortacının cevabı, başvuru tarihinde yürürlükte olan metne göre değerlendirilmelidir. Kasko ilişkisinde hangi kalemin ödeneceği ise poliçe ve ek teminatlara göre belirlenir.
Talep hesaplanmadan önce aşağıdaki kalemlerin ayrı ayrı belgelendirilmesi gerekir:
- Servis faturası veya eksper raporundaki onarım tutarı
- Aracın kaza öncesi hasar kaydı, kilometresi ve model yılı
- Araç kiralama sözleşmesi ve ödeme belgeleri
- Ticari araçlarda çalışılamayan günlere ilişkin gelir kayıtları
Yaralanma ve ölüm hâlinde istenebilecek tazminat
Bedensel zararda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıp ve ekonomik geleceğin sarsılması talep edilebilir (TBK m.54). Ölüm hâlinde cenaze giderleri ile ölenin desteğinden yoksun kalanların zararı gündeme gelir (TBK m.53). Kalıcı iş göremezlik oranı sağlık kurulu raporuyla, tazminat miktarı ise çoğunlukla aktüer bilirkişi hesabıyla belirlenir; bu hesaba ilişkin Borçlar Kanunu hükümleri 2026'da değiştiğinden güncel metin esas alınır.
Manevi tazminat, bedensel bütünlüğü zedelenen kişi ile ağır yaralanma veya ölüm hâlinde yakınları için istenebilir (TBK m.56). Manevi tazminat talepleri trafik sigortasının teminatına girmez (KTK m.92); bu talep sürücü ve işletene, varsa ihtiyari mali sorumluluk poliçesinin manevi tazminat teminatına yöneltilir.
Başvuru düzeni: sigortacı, Sigorta Tahkim Komisyonu, mahkeme
Trafik sigortası teminatı içindeki talepler için doğrudan dava açılamaz; önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılır (KTK m.97). Sigortacı süresinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa, zarar gören mahkeme ile Sigorta Tahkim Komisyonu arasında seçim yapar. Tüketici hakem heyetine taşınmış bir uyuşmazlık için Komisyona ayrıca başvurulamaz (Sigortacılık Kanunu m.30).
Komisyonda dosya önce raportörce incelenir, çözülemeyen başvurular sigorta hakemlerine gönderilir ve hakemler evrak üzerinden karar verir. Belirli bir tutarı aşan kararlara Komisyon nezdinde itiraz edilebilir; kesinlik ve temyiz sınırları kanunda tutar olarak düzenlendiğinden dosya değerine göre ayrıca kontrol edilir.
Dava yolu tercih edilirse sigorta şirketine karşı açılan dava ticari nitelik taşır; asliye ticaret mahkemesinde görülür ve dava öncesinde arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Yalnızca sürücü veya işletene yöneltilen talepler genel mahkemede görülür. Dava, kazanın gerçekleştiği yer mahkemesinde de açılabilir (KTK m.110).
- Karşı aracın plakası üzerinden sigorta şirketi tespit edilir ve yazılı başvuru yapılır
- Cevap veya süre sonunda tahkim ya da arabuluculuk ve dava seçeneği değerlendirilir
- Dolaylı zararlar ve manevi tazminat için sürücü ile işletene ayrıca talep yöneltilir
Kaza tespit tutanağı, kusur raporu ve bilirkişi incelemesi
Yalnızca maddi hasar bulunan kazalarda sürücüler anlaşmalı kaza tespit tutanağını kâğıt üzerinde veya mobil uygulamayla birlikte düzenleyebilir. Yaralanma bulunan ya da taraflar arasında görüş ayrılığı çıkan olaylarda tutanak kolluk tarafından tutulur. Tutanağa işlenen kusur dağılımı ilk değerlendirme niteliğindedir; sigortacı, tahkim hakemi veya mahkeme bununla bağlı olmaksızın bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Kusur oranı tazminatın tamamını etkiler, çünkü zarar görenin kendi kusuruna düşen kısım trafik sigortasından karşılanmaz. Kavşak ve cadde kameralarına ait görüntüler kısa süre içinde silinebildiğinden, kayıtların kazadan hemen sonra istenmesi veya mahkemeden delil tespiti talep edilmesi dosyanın ispat gücünü belirler.
Ceza soruşturması ile tazminat talebinin ayrılığı
Yaralanmalı kazalar taksirle yaralama (TCK m.89), ölümlü kazalar taksirle öldürme (TCK m.85) suçu kapsamında soruşturulur. Taksirle yaralamada soruşturma kural olarak şikâyete bağlıdır; kanunda sayılan hâllerde bilinçli taksir varsa şikâyet aranmaz (TCK m.89). Şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m.73).
Hukuk hâkimi, ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesi ve beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m.74). Bu nedenle ceza dosyasının sonucu beklenmeden tazminat süreci yürütülebilir; ceza dosyasındaki bilirkişi raporu ise hukuk dosyasında delil olarak kullanılır. Uzlaşma yoluyla sona eren soruşturmalarda uzlaşma belgesinde tazminata ilişkin ne kararlaştırıldığı ayrıca incelenmelidir.
Zamanaşımı ve yabancı plakalı araçlar
Maddi zarara ilişkin talepler, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her durumda kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil ceza kanununda daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (KTK m.109). Zamanaşımının işletene karşı kesilmesi sigortacıya karşı da sonuç doğurur. Manevi tazminat bakımından Borçlar Kanununun genel zamanaşımı hükmü dikkate alınır (TBK m.72).
Antalya'da kiralık araç ve yabancı plakalı araç karışan kazalar sık görülür. Türkiye'de geçerli sigortası bulunmayan yabancı plakalı taşıtlar için trafik sigortası sınır girişinde yaptırılır (KTK m.91); Yeşil Kart kapsamındaki araçlarda başvuru Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu üzerinden yürür. Sigortasız ya da tespit edilemeyen araçların yol açtığı bedensel zararlar için Güvence Hesabına başvurulabilir (Sigortacılık Kanunu m.14). Konyaaltı'ndaki büroda yapılacak görüşmede tutanak, poliçe ve hasar belgeleri birlikte incelenerek başvuru sırası belirlenebilir.