Dava açma süresi tebliğ tarihinden başlar
İdari davalarda hak kaybının en sık nedeni, işlemin içeriği değil dava açma süresinin kaçırılmasıdır. Özel bir kanunda başka bir süre öngörülmemişse idare mahkemesinde dava açma süresi, yazılı bildirimin tebliğinden itibaren 60 gündür; vergi mahkemesinde bu süre 30 gündür (İYUK m.7). Süre geçtikten sonra, işlem hukuka aykırı olsa bile iptalinin sağlanması çoğu durumda mümkün değildir.
Bu nedenle tebligat zarfı, e-Tebligat veya e-Devlet kaydı ve belgenin ilgiliye ulaştığı tarih korunmalıdır. Bazı alanlarda kanun çok daha kısa süreler öngörür; yabancıların sınır dışı edilmesine ilişkin kararlar bunun bir örneğidir. Uygulanacak süre, işlemin dayandığı kanun metnine göre belirlenir.
İdareye başvurunun dava süresine etkisi
İlgililer, bir işlemin yapılmasını idareden yazılı olarak isteyebilir. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi bu 30 günün bittiği tarihten itibaren işlemeye başlar (İYUK m.10). Cevabın beklenmesi, dava süresini kendiliğinden uzatmaz.
Dava süresi içinde işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için üst makama başvurulması, işlemekte olan süreyi durdurur (İYUK m.11). Süre bittikten sonra yapılan başvuru ise geçmiş süreyi geri getirmez. Bu nedenle başvuruların tarihli ve evrak kaydı alınarak yapılması, bir örneğinin de saklanması gerekir.
İptal davası ve tam yargı davası
İptal davası (idari işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlayan dava), işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönünden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılır. Tam yargı davası ise idarenin işlemi ya da eylemi nedeniyle uğranılan maddi veya manevi zararın giderilmesine yöneliktir (İYUK m.2).
İki talep çoğu zaman birlikte ileri sürülebilir; hukuka aykırı bir görevden alma işleminin iptali ile bu dönemde kaybedilen parasal hakların istenmesi buna örnektir (İYUK m.12). Zarar bir karardan değil idarenin fiilî bir eyleminden doğmuşsa, örneğin belediye çalışması sırasında bir binaya zarar verilmişse, dava açılmadan önce idareye başvurulması zorunludur. Bu başvuru, eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır (İYUK m.13).
Kararın uygulanması geri dönülmesi güç sonuçlar doğuracaksa, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması (işlemin dava süresince uygulanmaması) istenebilir. Mahkeme bu talep için telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarını birlikte arar (İYUK m.27).
Yıkım kararları ve imar para cezaları
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde yapı mühürlenir; ardından yıkım kararı ve idari para cezası gündeme gelir (3194 sayılı İmar Kanunu m.32 ve m.42). Bu kararlar idare mahkemesinde dava konusu edilir. Antalya'da sonradan kapatılan balkonlar, çatı katı eklentileri ve bahçelere yapılan müştemilatlar bu dosyaların sık görülen konularıdır.
Yıkım kararına karşı dava açılması yıkımı kendiliğinden durdurmadığından, yürütmenin durdurulması talebi uygulamada belirleyicidir. Dosyanın hazırlanmasında aşağıdaki hususlar incelenir:
- Tespit tutanağındaki ölçülerin ve tarihin yapının gerçek durumuyla uyumu
- Yapının ruhsat ve onaylı proje ile karşılaştırılması, aykırılığın yeri ve kapsamı
- Para cezasının hesabında esas alınan alan ve yapı sınıfının doğruluğu
- Aynı yapı için daha önce verilmiş bir karar veya yararlanılmış bir imar düzenlemesi bulunup bulunmadığı
Kamu görevlilerinde disiplin cezası ve atama işlemleri
Devlet memurlarına verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. Süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir (657 sayılı Kanun m.135). Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz (Anayasa m.129).
Disiplin dosyalarında savunma hakkının usulüne uygun tanınıp tanınmadığı, soruşturmanın kanuni süresinde başlatılıp başlatılmadığı ve cezanın fiille orantılı olup olmadığı incelenir. Atama ve nakil işlemlerinde ise idarenin dayandığı hizmet gereğinin somut bilgi ve belgeyle desteklenip desteklenmediği değerlendirilir.
Yetkili mahkeme ve dava dilekçesinin içeriği
Kural olarak dava, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır (İYUK m.32). Taşınmazla ilgili imar uyuşmazlıklarında taşınmazın bulunduğu yer, kamu görevlilerinin özlük davalarında ise görev yeri ayrıca dikkate alınır. Yetkisiz yerde açılan dava, dosyanın gönderilmesi nedeniyle sürecin uzamasına yol açabilir.
Dilekçede dava konusu işlemin tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, hukuka aykırılık gerekçeleri ve varsa yürütmenin durdurulması talebi açıkça yer almalıdır (İYUK m.3). Antalya'daki yapı ve imar dosyalarında encümen kararı ile tespit tutanağının dilekçeye eklenmesi, mahkemenin dosyayı ilk incelemede değerlendirmesini kolaylaştırır. Antalya idare mahkemelerine sunulan dilekçelerde eksik bilgi bulunması, dilekçenin yenilenmesinin istenmesine ve sürecin uzamasına neden olabilir.
Vergi uyuşmazlıklarında görevli mahkeme ve süre
Vergi, resim, harç ve bunlara bağlı cezalara ilişkin uyuşmazlıklar vergi mahkemesinde görülür ve dava açma süresi 30 gündür. Uygulamada sık karşılaşılan hata, vergi veya ceza ihbarnamesinin idare mahkemesindeki 60 günlük süre esas alınarak bekletilmesidir. Bazı dosyalarda uzlaşma gibi idari yollar da bulunur; bu yolların dava süresine etkisi ayrıca hesaplanmalıdır.
İdari yargıda tek hâkimle görülecek davaların parasal sınırı ve kanun yollarına ilişkin kurallar, 7589 sayılı Kanunla 2026'da yeniden düzenlenmiştir. Bu sınırlar dönemsel olarak değiştiğinden, dava tarihindeki güncel metne göre kontrol edilmelidir. Konyaaltı'ndaki büroda yapılacak görüşme öncesinde işlemin tam metninin ve tebliğ belgesinin hazır bulundurulması, sürenin ilk aşamada hesaplanmasını sağlar.