Takip öncesi değerlendirme
İcra takibinin başlatılması usul bakımından basittir; asıl güçlük, borçlunun itirazı hâlinde alacağın ispatında ortaya çıkar. Bu nedenle takip talebi hazırlanmadan önce alacağın dayanağı, borçlunun güncel adresi ve malvarlığı ile alacağın doğduğu hukuki ilişki incelenir.
Borçlunun malvarlığını elden çıkarma ihtimali bulunan hâllerde, takipten veya davadan önce ihtiyati haciz kararı istenebilir. Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacakları için bu yol açıktır; vadesi gelmemiş alacaklarda ise borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması veya mallarını kaçırma hazırlığında olması gibi kanunda sayılan koşullar aranır.
- Alacağın dayanağı: mahkeme kararı veya arabuluculuk anlaşma belgesi gibi ilam niteliğindeki belgeler için ilamlı takip; çek, bono ve poliçe için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu; fatura, sözleşme veya cari hesap için ilamsız takip yolu kullanılır.
- Borçlunun adresi ve malvarlığı: hatalı adrese çıkarılan tebligat takibi aylarca geciktirebilir. Tapu, araç ve banka kayıtlarına ilişkin ön araştırma, haciz aşamasının planlanmasını kolaylaştırır.
- Alacağın niteliği: ticari, kira veya işçilik ilişkisinden doğan alacaklar ile tüketici hakem heyetinin görev alanı dışında kalan tüketici alacaklarında takip itiraz nedeniyle durursa, itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Takip türlerine göre itiraz süreleri
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Kambiyo senetlerine dayalı takipte ise itiraz süresi beş gündür, itiraz icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.
İlamlı takipte borçluya icra emri gönderilir. Borcun ilamdan sonra ödendiği, ertelendiği veya zamanaşımına uğradığı gibi itirazlar, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Antalya icra dairelerinde başlatılan takiplerde bu başvurular Antalya icra mahkemelerince incelenir; itiraz sebepleri kural olarak belgeyle ispat edilmelidir.
Kira alacağına dayalı takiplerde konut ve çatılı iş yerleri için borçluya ödeme süresi olarak otuz gün verilir; bu süre içinde ödeme yapılmaması, kiraya verene icra mahkemesinden tahliye isteme imkânı tanır.
Ödeme emrine itirazda dikkat edilecek hususlar
Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Bildirimin açılmamış olması tebliğ tarihini ve itiraz süresini etkilemez.
Borcun yalnızca bir kısmına itiraz ediliyorsa, itiraz edilen miktarın açıkça gösterilmesi gerekir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır. Takibe dayanak belgedeki imza borçluya ait değilse bu husus ayrıca ve açıkça belirtilmelidir. Takibin yetkisiz icra dairesinde başlatıldığı iddiası da aynı süre içinde ileri sürülür.
Ödeme emrinde, borç ödenmez veya itiraz edilmezse mal beyanında bulunulması istenir. Mal beyanında bulunmamak veya gerçeğe aykırı beyanda bulunmak, alacaklının şikâyeti üzerine ayrı bir yaptırıma konu olabilir.
İtirazdan sonra alacaklının başvurabileceği yollar
İtirazla duran ilamsız takibin devamı için izlenecek yol, alacaklının elindeki belgenin niteliğine ve geçen süreye göre belirlenir.
- İtirazın kaldırılması: imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarını içeren bir belge ya da resmî makamların yetkileri dahilinde düzenlediği bir belge bulunması hâlinde, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine başvurulur.
- İtirazın iptali davası: belge bu nitelikte değilse, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede dava açılır. Alacağın likit olması ve itirazın haksız bulunması hâlinde borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilir.
- Genel alacak davası: bu süreler geçirilmişse alacak, takipten bağımsız olarak açılacak bir davayla talep edilebilir.
Menfi tespit ve istirdat davaları
Menfi tespit davası (borçlu olunmadığının tespiti davası) takipten önce veya sonra açılabilir. Takipten önce açılan davada teminat karşılığında ihtiyati tedbirle takibin durdurulması, takipten sonra açılan davada ise icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir istenebilir.
Takibin kesinleşmesi üzerine ödeme yapılmışsa dava istirdat davası olarak görülür ve ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
Haciz aşaması ve üçüncü kişiler
Takip kesinleştikten sonra borçlunun maaşı, banka hesapları, taşınır ve taşınmaz malları ile üçüncü kişilerdeki alacakları haczedilebilir. Maaşın dörtte birinden az olmamak üzere icra dairesince belirlenen kısmı haczedilir; nafaka alacaklarında bu sınır uygulanmaz. Borçlu ve ailesi için lüzumlu ev eşyası ile mesleğin sürdürülmesi için gerekli araçlar gibi bazı mallar haczedilemez.
İcra dairesinin işlemlerine karşı şikâyet, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Haczedilen mala biçilen değere itiraz da yedi günlük süreye tabidir.
Antalya'da kiracısının, müşterisinin veya tedarikçisinin borcu nedeniyle haciz ihbarnamesi alan işletmeler bakımından süre özellikle önemlidir. İhbarnameyi alan üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz etmezse, borçluya ait malın elinde veya borcun zimmetinde olduğu kabul edilir.
Borçlunun konutunda haczedilen malın üçüncü kişiye, örneğin borçlunun eşine ait olduğu ileri sürülüyorsa istihkak iddiası gündeme gelir. Borçlunun elinde bulunan malın ona ait olduğu karinesi nedeniyle, üçüncü kişinin mülkiyetini fatura ve ödeme belgeleri gibi kayıtlarla ispat etmesi gerekir.
Görüşme öncesi hazırlık
Alacaklı bakımından alacağın dayanağı ve yazışmalar, borçlu bakımından ise tebliğ tarihi ilk incelenecek unsurlardır. Antalya icra dairelerinde yürüyen dosyalar için dosya numarası ve belgelerle Konyaaltı'ndaki büroda randevu ile görüşme yapılmaktadır; işleyen bir süre bulunuyorsa telefonla önceden iletişim kurulması uygun olur.