Dava öncesi dönemde dikkat edilecek hususlar
Evlilik birliğinin sarsıldığı dönemde yapılan işlemler, sonradan kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Ortak konuttan ayrılmak tek başına terk sayılmaz; ancak ayrılışın koşulları, çocukla ilişkinin sürdürülüp sürdürülmediği ve ortak birikimlerin nasıl kullanıldığı yargılamada tartışma konusu olabilir.
Ailenin birlikte yaşadığı ev, tapuda hangi eş adına kayıtlı olursa olsun aile konutu niteliğindedir. Aile konutu diğer eşin açık rızası olmadan devredilemez; kira ile oturuluyorsa kira sözleşmesi feshedilemez. Konut üzerinde hakkı bulunmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini talep edebilir.
Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki veya eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılabilir. Evliliğin Antalya dışında kıyılmış olması ya da eşlerden birinin yurt dışında bulunması bu yetki kuralını değiştirmez; adresi bilinmeyen eş için tebligat usulü ayrıca yürütülür.
- Ortak hesaplardan yapılan yüklü para çekimleri, mal rejiminin tasfiyesinde değerlendirmeye alınır.
- Diğer eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz erişilerek elde edilen kayıtlar hukuka aykırı delil sayılabilir.
- Olaylara tanık olan kişilerin kimlik bilgileri ve olay tarihleri erken dönemde kayda geçirilmelidir.
Boşanma sebepleri ve hak düşürücü süreler
Türk Medeni Kanunu, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebinin yanında özel boşanma sebeplerini de düzenler. Özel sebeplerin bir kısmı hak düşürücü sürelere bağlıdır; bu süreler geçtikten sonra ilgili sebebe dayanılamaz.
- Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden eşin bu sebeplere dayanma hakkı yoktur.
- Terk sebebiyle boşanma için ayrılığın en az altı ay sürmüş olması gerekir. Hâkim veya noter aracılığıyla yapılacak ihtar ancak dördüncü ayın sonunda istenebilir ve ihtardan itibaren iki ay geçmeden dava açılamaz.
- Açılan bir boşanma davası reddedilmiş ve red kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
Anlaşmalı boşanma, ayrılık kararı ve çekişmeli yargılama
Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler boşanmanın bütün sonuçlarında uzlaşmışsa anlaşmalı boşanma yoluna gidilebilir. Hâkim tarafları bizzat dinler; tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir. Değişikliğin taraflarca kabul edilmemesi hâlinde yargılama çekişmeli olarak devam eder.
Protokolde velayet, kişisel ilişki takvimi, nafakanın miktarı ve artış esası, ziynet eşyaları, ev eşyası, araç ve taşınmazların akıbeti ayrı ayrı düzenlenmelidir. Düzenlenmeyen her başlık, boşanmadan sonra ayrı bir davanın konusu olabilir.
Boşanma yerine ayrılık kararı da talep edilebilir. Hâkim bir yıldan üç yıla kadar ayrılığa karar verebilir; bu süre sonunda ortak hayat kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Dava süresince barınma, geçim ve çocukların durumuna ilişkin geçici önlemler alınır.
Velayet ve kişisel ilişki
Velayet düzenlemesinde belirleyici ölçüt, ebeveynler arasındaki kusur dağılımı değil çocuğun yararıdır. Antalya aile mahkemelerinde de çocuğun yaşı ve olgunluğu elverdiğinde görüşü alınır; gerektiğinde pedagog veya psikolog tarafından sosyal inceleme raporu düzenlenir.
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki; hafta sonları, bayramlar ve yaz tatili bakımından kararda ayrıca belirlenir. Tarafların anlaşması ve çocuğun yararına uygun bulunması hâlinde ortak velayete de karar verilebilmektedir.
Nafaka, tazminat ve mal rejiminin tasfiyesi
Dava süresince eş ve çocuklar için tedbir nafakasına hükmedilebilir. Karar kesinleştikten sonra çocuk için iştirak nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş için yoksulluk nafakası söz konusu olur. Tarafların mali durumunun değişmesi hâlinde nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir.
Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş maddi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat talep edebilir. Bu talepler boşanma davası içinde ileri sürülür.
Düğünde takılan ziynet eşyalarına ilişkin talepler, mal rejiminin tasfiyesinden ayrı bir alacak olarak incelenir. Ziynetlerin kimde kaldığı çoğunlukla tanık beyanları ve düğün kayıtlarıyla ispat edilir.
Edinilmiş mallara katılma rejimi, boşanma hâlinde dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Dava tarihinden sonra edinilen mallar katılma alacağı hesabına girmez; bu nedenle o tarihe ait tapu, araç ve banka kayıtlarının erken dönemde temin edilmesi önem taşır. Tasfiye talebi ayrı bir davada görülür.
6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri
Koruyucu ve önleyici tedbirler için boşanma davası açılmış olması şart değildir. Başvuru aile mahkemesine, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir; koruyucu tedbir kararı verilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz.
Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilir ve tehlikenin devamı hâlinde uzatılabilir. Uzaklaştırma, iletişim yasağı ve ortak konutun korunan kişiye özgülenmesi bu tedbirler arasındadır. Tedbir kararına aykırılık zorlama hapsi yaptırımına bağlanmıştır.
Kararın kesinleşmesinden sonraki süreç
Kesinleşen boşanma kararı nüfus kaydına işlenir. Kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bundan eski eşe zarar gelmeyeceğini ispat ederse hâkim bu yönde izin verebilir.
Kadın bakımından evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz günlük bekleme süresi (iddet) öngörülmüştür. Süre doğumla sona erer; kadının hamile olmadığı anlaşılırsa veya boşanan eşler birbiriyle yeniden evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır.
Boşanmadan doğan dava hakları, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Antalya Adliyesi'ndeki aile mahkemelerinde görülen dosyalar için Konyaaltı'ndaki büroda randevu ile görüşme yapılmaktadır.